Εμφάνιση αναρτήσεων με ετικέτα ΠΟΕ. Εμφάνιση όλων των αναρτήσεων
Εμφάνιση αναρτήσεων με ετικέτα ΠΟΕ. Εμφάνιση όλων των αναρτήσεων

Σάββατο, 23 Φεβρουαρίου 2013

Ανανεώσιμες πηγές Ενέργειας και Γεωργία: προϋποθέσεις για μια αποτελεσματική στρατηγική στην ΕΕ

Δανέλλης Σπύρος
Οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας που παράγονται από ή καταναλώνονται στον τομέα της γεωργίας δεν συνιστούν πάντα λύση στο πρόβλημα του ενεργειακού εφοδιασμού της Ευρώπης. Μια αποτελεσματική ενεργειακή στρατηγική θα πρέπει να λάβει υπόψη της τις σημερινές συνθήκες  που καλείται να αντιμετωπίσει η ευρωπαϊκή γεωργία, ώστε να μην οδηγήσει στη δημιουργία νέων προβλημάτων. Και αυτό έχει ήδη γίνει εμφανές στην περίπτωση των βιοκαυσίμων, τα οποία είναι σε θέση να συμβάλουν στον περιορισμό της κλιματικής αλλαγής υπό τον όρο ότι θα έχουν ως τελικό καθαρό αποτέλεσμα πραγματική εξοικονόμηση  στις εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου.  

Οι σημαντικότερες προκλήσεις που θα πρέπει να ληφθούν υπόψη περιλαμβάνουν τα εξής:
1. Η κλιματική αλλαγή, η υποβάθμιση του περιβάλλοντος και η κατασπατάληση των φυσικών πόρων
2. Η επιδίωξη της επισιτιστικής ασφάλειας, καθώς και της ασφάλειας των τροφίμων
3. Η αύξηση του διεθνούς ανταγωνισμού στον τομέα της γεωργίας
4. Η διατήρηση της ανταγωνιστικότητας σε διεθνές επίπεδο, τηρώντας παράλληλα τις υποχρεώσεις έναντι του Παγκόσμιου Οργανισμού Εμπορίου (ΠΟΕ) για τη διεξαγωγή του διεθνούς εμπορίου
5. Η αστάθεια στις αγορές γεωργικών προϊόντων
6. Η αδυναμία αξιοποίησης συνεργιών από συνεργασίες μεταξύ των αγροτών.

Οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας μπορούν και πρέπει να έχουν σημαντικό ρόλο στην καταπολέμηση της κλιματικής αλλαγής, γι' αυτό και θα πρέπει να αποκτήσουν σημαντικό ρόλο στον ενεργειακό εφοδιασμό της Ευρώπης.
Παράλληλα όμως θα πρέπει να προωθείται η εξοικονόμηση και η μείωση των απωλειών σε ενέργεια και φυσικούς πόρους. Οι δύο αυτοί στόχοι πρέπει να είναι αλληλοσυμπληρούμενοι και απόλυτα συνδεδεμένοι.

Η χρήση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας θα πρέπει να εξασφαλίζει οικονομική και περιβαλλοντική βιωσιμότητα. Τα βιοκαύσιμα συνιστούν δαπανηρό τρόπο μείωσης των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου, με σοβαρές επιπτώσεις στην ανταγωνιστικότητα.    

Γι' αυτό και απαιτείται να δοθεί μεγάλο βάρος στην έρευνα και την καινοτομία ώστε να αναπτυχθούν αποτελεσματικότεροι τρόποι ενεργειακού εφοδιασμού από τους σημερινούς. Ετσι θα επιτευχθεί τελικά πραγματική και οικονομικά βιώσιμη ανταγωνιστικότητα στο γεωργικό τομέα, που θα καταπολεμά παράλληλα την κλιματική αλλαγή και θα προστατεύει τους φυσικούς πόρους και το περιβάλλον.  

Θα πρέπει επίσης να τονισθεί η σημασία που έχει ιδιαίτερα για τις μικρές γεωργικές εκμεταλλεύσεις τόσο η διάδοση της γνώσης όσο και η ανάπτυξη της συνεργασίας.

Η μεταβολή που μπορεί να επιφέρει η καλύτερη κατάρτιση μιας μικρής εκμετάλλευσης ανά μονάδα παραγωγής είναι συχνά μεγαλύτερη από τις δυνατότητες βελτίωσης που έχουν μεγάλες εκμεταλλεύσεις που συνήθως λειτουργούν με το πλεονέκτημα της αξιοποίησης τεχνολογιών μεγάλης κλίμακας.
Παράλληλα, οι τεχνολογίες μικρής κλίμακας για την εξοικονόμηση ενέργειας έχουν το πλεονέκτημα ότι δεν απαιτούν μεγάλα έργα υποδομών, δεν απειλούν τη βιοποικιλότητα και δεν επιφέρουν αλλαγές στη χρήση γης.

Οσο για τη συνεργασία των αγροτών στο εγχείρημα διάδοσης των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, είναι βέβαιο ότι είναι απαραίτητη για την ανάπτυξη κατάλληλων οικονομιών κλίμακας.  

* Ο κ. Σπ. Δανέλλης είναι ευρωβουλευτής του ΠαΣοΚ 
23/2/13

Πέμπτη, 29 Νοεμβρίου 2012

Να πάψουν τα ευρωπαϊκά «παιχνίδια» με την Gazprom

Τι πρέπει να γίνει για να αυξηθεί το ΑΕΠ με ταχύτερους ρυθμούς; Γιατί δεν άλλαξε το τελωνειακό σύστημα; Επιτρέπεται να παραβιάζονται οι κανονισμοί του Παγκόσμιου Οργανισμού Εμπορίου (ΠΟΕ); Γιατί αγόρασε την ΤΝΚ-ΒΡ η “Ροσνεφτ”; Για όλα αυτά μιλάει ο αντιπρόεδρος της κυβέρνησης, Αρκάντι Ντβορκόβιτς.
ΕΡ. Αυτή τη στιγμή η Ευρώπη χρησιμοποιεί ως ένα ακόμη «εργαλείο» κατά της Ρωσίας, και ειδικά της Gazprom, τις ονομαζόμενες αντιμονοπωλιακές έρευνες. Τι απαντάτε στους Ευρωπαίους;


ΑΠ. Πρώτον, η “Γκαζπρόμ” έχει αέριο. Και η Ευρώπη, έτσι κι αλλιώς, έχει ανάγκη από αέριο. Εξαιτίας των κανονιστικών κινδύνων η “Γκαζπρόμ” δεν θα είναι σε θέση να παράσχει την απαιτούμενη ποσότητα, που σημαίνει ότι οι τιμές στην Ευρώπη θα αυξηθούν. 

Ο συμβιβασμός είναι οι μακροπρόθεσμες συμφωνίες και οι κανόνες της σύναψής τους. Επί της ουσίας, με την αντιμονοπωλιακή της έρευνα η Ευρώπη θέτει υπό αμφισβήτηση τους βασικούς όρους των μακροπρόθεσμων συμφωνιών. Εάν, λοιπόν, η Ευρώπη θέλει να συνεργάζεται με βάση άλλους κανόνες, πρέπει να τους δούμε και να τους προσδιορίσουμε. Οι διαπραγματεύσεις δεν είναι εύκολες, ούτε οι διαβουλεύσεις είναι εύκολες, αλλά η θέση μου είναι ότι πρέπει να αποσαφηνιστούν κάποιοι μακροπρόθεσμοι κανόνες του παιχνιδιού. Εφόσον λειτουργούμε με βάση τις αρχές της αγοράς, θα πρέπει να επιτρέπουν στις εταιρείες, στην “Γκαζπρόμ”, στους καταναλωτές να συμφωνήσουν μεταξύ τους ως προς τους όρους που συμφέρουν τους ίδιους.

ΕΡ. Πιστεύετε ότι η αντιμονοπωλιακή ρύθμιση είναι περιττή;

ΑΠ. Πιστεύουμε ότι είναι περιττή στο βαθμό που αφορά την “Γκαζπρόμ”. Εξηγούμε στους εταίρους μας ότι η “Google” και η “Γκαζπρόμ” είναι εντελώς διαφορετικά πράγματα. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ρυθμίζει επίσης τις ενέργειες των προμηθευτών και των πελατών σ' αυτή την αγορά. Θεωρούμε, ότι η αρχές της αγοράς δεν μπορούν να λειτουργήσουν εδώ σε πλήρη βαθμό, επομένως χρειάζονται διακρατικές συμφωνίες. Δηλαδή συμφωνίες στο επίπεδο της Ρωσίας και της Ευρωπαϊκής Ένωσης, που θα έχουν μεγαλύτερη ισχύ σε σχέση μ' εκείνη των ευρωπαϊκών οδηγιών. Πρόκειται όχι για μια εσωτερική νομοθεσία, αλλά για διακρατικές συμφωνίες, επικυρωμένες μ' έναν καθορισμένο τρόπο. Θα πρόκειται για συμφωνίες με μεγαλύτερη ισχύ. Εάν θέλουμε να επινοήσουμε κάτι διαφορετικό, εάν οι εταίροι μας δεν είναι έτοιμοι να αλλάζουν ευρωπαϊκές οδηγίες, αυτό σημαίνει ότι πρέπει να βρούμε μια λύση στο υπερεθνικό επίπεδο. Και να συνάψουμε συμφωνίες μεταξύ της Ρωσικής Ομοσπονδίας και της Ευρωπαϊκής Ένωσης, που θα ικανοποιούσαν και εμάς και τους εταίρους. 

Η κατάσταση της οικονομίας

ΕΡ. Στη διάρκεια του τελευταίου εξαμήνου, η οικονομία φαίνεται να έχει μπεί σε φάση στασιμότητας. Είναι αναστρέψιμη η κατάσταση;

ΑΠ. Κατ' αρχάς, πάντα πρέπει να ορίζουμε τι εννοούμε με τον ένα ή τον άλλο όρο. Η οικονομική μας ανάπτυξη παραμένει στο ίδιο επίπεδο εδώ και μερικά χρόνια. Πρόκειται, κατά μέσο όρο, για το 3–4% του ΑΕΠ τον χρόνο. Αν κοιτάξουμε την ετήσια δυναμική, τυπικά δεν παρατηρείται κανένα πάγωμα. Αν είναι ικανοποιητικός ο ρυθμός της ανάπτυξης; Οχι, δεν είναι. Η μείωση της δυναμικής σημειώθηκε κατά το τρίτο τρίμηνο του 2012, ενώ το τέταρτο, κατά πάσα πιθανότητα, δε θα συμβεί τίποτε το ιδιαίτερο. Όμως δε μπορούμε να κρίνουμε την οικονομία μας με δεδομένα ενός εξαμήνου. Το διάστημα ενός έτος είναι πάντα πιο αξιόπιστο.

Άλλωστε, είχαμε φέτος επιπλέον συντρέχουσες περιστάσεις. Η γεωργία πήγε κάτω, εξαιτίας της ξηρασίας, η προσχώρηση στον ΠΟΕ, μέσα σ' ένα τόσο σύντομο χρονικό διάστημα, δύσκολα εξασφαλίζει αξιόλογα θετικά αποτελέσματα. Ακόμη και η δυναμική των εισαγωγών δείχνει ότι οι εισαγωγείς κράτησαν τα προϊόντα, για τα οποία προβλεπόταν μια μείωση των δασμών, ενώ το τρίτο τρίμηνο παρατηρήθηκε μια αύξηση των εισαγωγών για μια σειρά προϊόντων. Αυτό οδήγησε σε μια πτώση της ζήτησης για τα εγχώρια προϊόντα, και στην περαιτέρω μείωση του ρυθμού ανάπτυξης, ακόμη και στην μείωση της παραγωγής. Όμως πρόκειται για μεμονωμένους παράγοντες και, ελπίζω, αυτοί δε θα επαναληφθούν του χρόνου.

Δεν αποκλείεται η αρνητική δυναμική του τρίτου τρίμηνου να αντισταθμιστεί από μια θετική δυναμική κατά το πρώτο εξάμηνο του επόμενου έτους. Άλλο θέμα είναι αν έχουμε πραγματοποιήσει αρκετές ενέργειες ώστε ο ρυθμός της ανάπτυξης της οικονομίας να αυξηθεί από το 3–4% του ΑΕΠ μέχρι το 5–7%. Προς το παρόν, έχουμε κάνει αρκετά τα προηγούμενα χρόνια για να μπορούμε να αναμένουμε σε μεσοπρόθεσμο ορίζοντα το 3–4%.

ΕΡ. Οι ξένοι επιχειρηματίες αναφέρουν ότι πολλά προβλήματα στο επενδυτικό κλίμα σχετίζονται με τις τελωνειακές αρχές. Γιατί η κυβέρνηση δεν προωθεί τις απαραίτητες αλλαγές;

ΑΠ. Εκείνοι που έχουν εξουσία, πάντα αγωνίζονται για να την διατηρήσουν. Αυτό συμβαίνει και στις Τελωνειακές Υπηρεσίες. Το ιδανικό θα ήταν να κρατήσουμε από την πρακτική του τελωνειακού ελέγχου, ό,τι καλύτερο υπάρχει στις τρεις χώρες της Τελωνειακής Ενωσης (Ρωσία, Λευκορωσία, Καζακστάν). Η νομοθεσία όμως, έχει μεγάλα προβλήματα, και δεν βοηθάει στον συντονισμό των τριών χωρών. Τώρα προσπαθούμε να την βελτιώσουμε.

Παραβιάζουν τους κανόνες στον ΠΟΕ

ΕΡ. Όταν η Ρωσία εντάχθηκε στον ΠΟΕ, δημιουργήθηκε πανικός σε πολλούς κλάδους, και αρκετοί μιλούσαν για την ανάγκη «προστατευτικών» μέτρων για την αγορά. Θεωρείτε αυτή την κατάσταση φυσιολογική;

ΑΠ. Πρώτα απ' όλα, δεν υπάρχει κανένας πανικός. Πουθενά. Υπάρχουν βιομηχανίες όπου η κατάσταση είναι πιο σύνθετη, καθώς και εκείνες όπου η κατάσταση είναι πιο απλή, διότι βρίσκονται σε διαφορετικά επίπεδα ανάπτυξης. Το ίδιο αφορά και την αυτοκινητοβιομηχανία, όπου έχουμε μια καλή μεταβατική περίοδο προς ένα μειωμένο βαθμό προστασίας. Όμως όλα τα μέλη του ΠΟΕ παραβιάζουν αυτούς τους κανονισμούς. Πρόκειται ακριβώς για μια συνηθισμένη κατάσταση, όταν όλοι προσπαθούν να κινηθούν στα όρια, ή μερικές φορές ακόμη και πέρα, καταγγέλλοντας ο ένας τον άλλον. Αυτό είναι φυσιολογικό. Και εμείς, βέβαια, γνωρίζαμε από την αρχή ότι θα υπάρξουν προβλήματα, και ότι σε κάποιες περιπτώσεις θα βγούμε εκτός κανονισμών του ΠΟΕ. Στη συνέχεια όμως, θα διορθώσουμε την κατάσταση, και θα προσαρμοστούμε στους κανονισμούς. Πιστεύω ότι σίγουρα, εμείς δεν είμαστε περισσότερο παραβάτες απ’ ότι τα άλλα μέλη του ΠΟΕ.
29/11/12 
 ----
 ΣΧΕΤΙΚΑ:

Τρίτη, 6 Νοεμβρίου 2012

Αθήνα και Ρώμη στο στόχαστρο της Κίνας για τα ηλιακά πάνελ

Κλιμακώθηκε χθες (5 Νοεμβρίου) η σύγκρουση ΕΕ-Κίνας για τα ηλιακά πάνελ, καθώς η Κίνα κατήγγειλε στον ΠΟΕ ότι Ιταλία και Ελλάδα ευνοούν αθέμιτα τους εγχώριους παρόχους.
Σύμφωνα με σχετικό δημοσίευμα της ευρωπαϊκής ιστοσελίδας Euractive, η Κίνα, η μεγαλύτερη παραγωγός ηλιακών πάνελ παγκοσμίως, κατηγόρησε την ΕΕ ότι παραβιάζει τους κανόνες του διεθνούς εμπορίου, αφού πρώτα προειδοποίησε ότι θα μπλοκάρει τις εισαγωγές ηλιακής τεχνολογίας από την Ευρώπη.


Είπε ότι η ουσία της καταγγελίας επικεντρώνεται στις προσφορές υψηλότερων τιμών ηλεκτρισμού από Ρώμη και Αθήνα σε παραγωγούς ηλιακής ενέργειας που χρησιμοποιούν κυρίως εγχώρια προϊόντα.
Οι ανησυχίες ότι η οικονομική κρίση θα επέφερε διαμάχες λόγω του αυξανόμενου προστατευτισμού απεδείχθησαν λανθασμένες.. μέχρι και φέτος. Κατά το 2012, ο ΠΟΕ έλαβε 25 καταγγελίες σε σύγκριση με τις 8 του 2011. Οι αναλυτές κατηγορούν την μείωση της παγκόσμιας ανάπτυξης φέτος, για την πρόκληση μιας σειράς διαμαχών, όπως αυτή του Μεξικό και των ΗΠΑ εναντίον της Αργεντινής, λόγω των περιορισμών στις εισαγωγές κρέατος και φρούτων της τελευταίας, όπως επίσης και οι αντιδράσεις της Βραζιλίας για τα μέτρα αντιντάμπινγκ της Ν. Αφρικής στο βραζιλιάνικο κατεψυγμένο κρέας.
.agrotypos.gr
6/11/12

Τετάρτη, 22 Αυγούστου 2012

Ιστορική μέρα η σημερινή για την ΕΕ και τη Ρωσία

Ιστορική μέρα σήμερα τόσο για την Ρωσία όσο και για την ΕΕ, αφού η Μόσχα, προσχωρεί ύστερα από 18 έτη διαπραγματεύσεων, στον Παγκόσμιο Οργανισμό Εμπορίου (ΠΟΕ) ως το 156ο μέλος του.
Η ΕΕ, που είναι ο πρώτος εμπορικός εταίρος της Ρωσίας, χαιρέτισε την εξέλιξη αυτή, η οποία θα διευκολύνει τις επενδύσεις και το εμπόριο, θα βοηθήσει στην επιτάχυνση του εκσυγχρονισμού της ρωσικής οικονομίας και θα προσφέρει πολλές επιχειρηματικές ευκαιρίες τόσο στις ρωσικές όσο και στις ευρωπαϊκές εταιρείες.

«Ευελπιστώ ότι η Ρωσία θα εφαρμόσει τους διεθνείς κανόνες και τα πρότυπα εμπορίου που δεσμεύτηκε να τηρήσει», τόνισε ο Ευρωπαίος Επίτροπος για το εμπόριο Κάρελ ντε Γκούχτ.
Η Ρωσία είναι ο τρίτος εμπορικός εταίρος της ΕΕ και η ΕΕ είναι ο πρώτος εμπορικός εταίρος της Ρωσίας. Οι εξαγωγές της ΕΕ στη Ρωσία το 2011 έφθασαν τα 108,4 δισεκατομμύρια ευρώ και οι εισαγωγές της ΕΕ από τη Ρωσία το 2011 έφθασαν τα 199,5 δισεκατομμύρια ευρώ. Το συνολικό εμπόριο αγαθών το 2011 ανήλθε στα 308 δισεκατομμύρια ευρώ.
Οι κύριες εξαγωγές της ΕΕ στη Ρωσία είναι αυτοκίνητα (7 δισεκατομμύρια ευρώ), φάρμακα (6 δισεκατομμύρια ευρώ), εξαρτήματα αυτοκινήτων (3,5 δισεκατομμύρια ευρώ), τηλέφωνα και εξαρτήματα (2,5 δισεκατομμύρια ευρώ) και ελκυστήρες (1 δισεκατομμύριο ευρώ).
Οι εισαγωγές της ΕΕ από τη Ρωσία καλύπτουν κυρίως πρώτες ύλες. Οι κύριες εισαγωγές είναι πετρέλαιο (αργό, διυλισμένο: 130 δισεκατομμύρια ευρώ) και φυσικό αέριο (24 δισεκατομμύρια ευρώ).
Σύμφωνα με την Κομισιόν, για αυτά τα προϊόντα, καθώς και για άλλες σημαντικές πρώτες ύλες, η Ρωσία δεσμεύτηκε να περιορίσει τους εξαγωγικούς δασμούς της.
Οι κύριες αλλαγές που συνδέονται με την προσχώρηση της Ρωσίας στον ΠΟΕ που αφορούν τη βελτίωση της πρόσβασης στην αγορά για εμπορεύματα και υπηρεσίες. Οι εισαγωγικοί δασμοί για εμπορεύματα θα μειωθούν από το σημερινό μέσο όρο του 10% στο μέσο όρο του 7,8%.
Σε ορισμένους σημαντικούς τομείς, όπως είναι η αυτοκινητοβιομηχανία, οι μειώσεις των εισαγωγικών δασμών είναι πιο σημαντικές (μειώθηκαν από 30% σήμερα στο 25% αμέσως μετά την προσχώρηση και στο 15% μετά από 7 έτη).
Εκτιμήθηκε ότι η συνολική μείωση των δασμών θα αποφέρει εξοικονόμηση 2,5 δισεκατομμυρίων ευρώ σε εισαγωγικούς δασμούς για τους εξαγωγείς της ΕΕ ετησίως.
Εξάλλου, οι μειωμένοι δασμοί υπολογίζεται να υποκινήσουν επιπρόσθετες εξαγωγές αξίας 3,9 δισεκατομμυρίων ευρώ προς τη Ρωσία ετησίως.
Στον τομέα των τηλεπικοινωνιών, η Ρωσία θα εξαλείψει σταδιακά τα σημερινά ανώτατα όρια αξίας κεφαλαίων (49%) για ξένους επενδυτές εντός 4 ετών.
Επιπλέον, η προσχώρηση της Ρωσίας στον ΠΟΕ καλύπτει μια σειρά ρυθμιστικών θεμάτων συμπεριλαμβανομένων των υγειονομικών και φυτοϋγειονομικών κανόνων, των τελωνείων και των δικαιωμάτων διανοητικής ιδιοκτησίας.
Η ΕΕ είναι ο μεγαλύτερος ξένος επενδυτής στη Ρωσία, με επενδύσεις αξίας 120 δισεκατομμυρίων ευρώ περίπου το 2010. Οι επενδύσεις της Ρωσίας στην ΕΕ ανήλθαν στα 42 δισεκατομμύρια ευρώ το 2010.
22/8/12 
--

Σάββατο, 4 Αυγούστου 2012

ΚΙΝΑ: Το γεωπολιτικό παιχνίδι με τις «σπάνιες γαίες»

Ειρήνη Ηλιοπούλου
Υπάρχουν ορισμένα "μέταλλα" αναγκαία για την κατασκευή των συσκευών υψηλής τεχνολογίας, τα οποία αποκαλούνται «σπάνιες γαίες».
Στην παγκόσμια παραγωγή τους κυριαρχεί η Κίνα, η οποία και επέβαλε πρόσφατα περιορισμούς στην εξαγωγή τους. Το «μεγάλο γεωπολιτικό παιχνίδι» μόλις άρχισε. Για να εδραιώσει τον έλεγχό της πάνω σε αυτά τα στρατηγικής σημασίας ορυκτά, η Κίνα εφάρμοσε αυτό που απορρίπτει ο δυτικός καπιταλισμός: μακροπρόθεσμη βιομηχανική πολιτική.
  Θα περίμενε κανείς ότι οι «σπάνιες γαίες» -αυτά τα μέταλλα με την υψηλή προστιθέμενη τεχνολογική αξία- θα προσέλκυαν τους προβολείς της δημοσιότητας χάρη σε κάποιο ρεπορτάζ για τα επιφανειακά ορυχεία στην εσωτερική Μογγολία ή για τις γαλαρίες στα έγκατα της γης κάτω από τους θαμνότοπους της Αυστραλίας. Κι όμως, το ενδιαφέρον προέκυψε μέσα στο πούσι της Θάλασσας της Ανατολικής Κίνας. Στις 7 Σεπτεμβρίου του 2010, ένα κινεζικό αλιευτικό που είχε πάρει το ρίσκο να ρίξει τα δίχτυα του στα ιαπωνικά χωρικά ύδατα, περικυκλώθηκε από σκάφη της ιαπωνικής ακτοφυλακής. Στην προσπάθειά του να διαφύγει, εμβόλισε ένα σκάφος του ιαπωνικού πολεμικού ναυτικού. Το πλήρωμα του αλιευτικού συνελήφθη. Το επεισόδιο έλαβε χώρα κοντά στο αρχιπέλαγος Σενκάκου (Ντιαόγιου για τους Κινέζους). Τα οκτώ, σχεδόν έρημα, νησιά, τα οποία βρίσκονται 160 χιλιόμετρα βορειοανατολικά της Ταϊβάν, ανήκουν στην Ιαπωνία αλλά τα διεκδικεί και η Κίνα από τη δεκαετία του 1970. Ενώ στο παρελθόν οι διεκδικήσεις διατυπώνονταν σε ήπιους τόνους, σήμερα προβάλλονται με μεγαλύτερη ένταση, γεγονός που αντανακλά τις εξελίξεις στον συσχετισμό δυνάμεων ανάμεσα σε μια Κίνα η οποία ακολουθεί ανοδική πορεία κι αισθάνεται να ασφυκτιά μέσα στα αβαθή ύδατά της και σε μια Ιαπωνία η οποία τηρεί αμυντική στάση(1).
Η διπλωματική κλιμάκωση που ακολούθησε τη σύγκρουση των δύο σκαφών στις 7 Σεπτεμβρίου, αποκαλύπτει την ευρύτατη γκάμα των μέσων πίεσης που διαθέτει η Κίνα για να υπερασπιστεί μια ζώνη που έχει μεγάλη στρατηγική σημασία γι' αυτήν. Η κράτηση του πλοιάρχου του κινεζικού σκάφους, η οποία παρατάθηκε στις 19 Σεπτεμβρίου με απόφαση ιαπωνικού δικαστηρίου, οδήγησε το κινεζικό υπουργείο Εξωτερικών να διατυπώσει την εξής απειλή: «Εάν η Ιαπωνία επιμείνει στην αδιάντροπη στάση της, θα γευθεί το πικρό ποτήρι της τιμωρίας της για όλα όσα πράττει». 

ΤΟ ΠΙΚΡΟ ΠΟΤΗΡΙ
Από το Πεκίνο ώς τη Σανγκάη άρχισαν να πολλαπλασιάζονται οι -αυθόρμητες ή υποκινούμενες- «πατριωτικές» διαμαρτυρίες που συνοδεύονταν από το κάψιμο ιαπωνικών σημαιών. Στις 20 Σεπτεμβρίου, φάνηκε τι εννοούσε το Πεκίνο με τη φράση «πικρό ποτήρι»: Ξαφνικά, σταμάτησαν οι εξαγωγές κινεζικών σπάνιων γαιών προς τα ιαπωνικά λιμάνια. Δεν υπήρξε καμία επίσημη ανακοίνωση. Ωστόσο, στο Χονγκ Κονγκ, στο Τόκιο και στο Λονδίνο, οι μεσίτες της αγοράς πρώτων υλών επιβεβαιώνουν ότι η φόρτωση των εμπορευμάτων καθυστερεί ή και μπλοκάρεται(2). Πρόκειται για μια ιδιαίτερα θεαματική ενέργεια.
Μεταφέροντας το μπρα ντε φερ στο πεδίο των ενεργειακών φυσικών πόρων, η ηγεσία του Πεκίνου αναδεικνύει την τεράστια αδυναμία της Ιαπωνίας και των υπόλοιπων δυνάμεων που επιθυμούν να αποκτήσουν τα πολύτιμα ορυκτά.
Οι σπάνιες γαίες αποτελούνται από μια ομάδα δεκαεπτά μετάλλων με μοναδικές ιδιότητες(3), τα οποία χρησιμοποιούνται με ολοένα μαζικότερο τρόπο στην καινοτόμο βιομηχανία της υψηλής τεχνολογίας. Τα λέιζερ, τα κινητά τηλέφωνα και οι οθόνες υγρών κρυστάλλων περιέχουν σπάνιες γαίες, ενώ οι νέες επιδόσεις των τελευταίων γενεών τερματικών «μαζικής σύνδεσης», από το iPhone έως τα ηλεκτρονικά βιβλία, οφείλονται, εν μέρει, στις ιδιότητες αυτών των στοιχείων.
Ομως και οι νέες «πράσινες» βιομηχανίες εξαρτώνται από αυτά: οι μπαταρίες των υβριδικών αυτοκινήτων, τα φωτοβολταϊκά, οι λαμπτήρες χαμηλής κατανάλωσης ή οι τουρμπίνες των ανεμογεννητριών στηρίζονται στα «μέταλλα που ντοπάρουν», στο νεοδύμιο, στο λουτέσιο, στο δυσπρόσιο, στο ευρώπιο και στο τέρβιο. Τα στοιχεία αυτά αποτελούν επίσης πολλά υποσχόμενους καταλύτες για τη διύλιση του πετρελαίου, ενώ η αμυντική βιομηχανία τα χρησιμοποιεί σε κρίσιμα οπλικά συστήματα, όπως οι πύραυλοι τύπου Κρουζ, τα τηλεκατευθυνόμενα πυρομαχικά, τα ραντάρ ή οι υψηλής τεχνολογίας θωρακίσεις.
Η παγκόσμια ζήτηση σπάνιων γαιών αυξάνεται κάθε χρόνο με ρυθμό που ξεπερνάει το 10%. Μέσα σε μια δεκαετία, πέρασε από τους 40.000 τόνους στους 120.000 ετησίως. Οπως συνοψίζει η αναλύτρια Σίντι Χερστ, σε μελέτη που εκπόνησε πρόσφατα για το αμερικανικό υπουργείο Αμυνας, η αμερικανική, η ιαπωνική και η ευρωπαϊκή βιομηχανία δεν μπορούν να λειτουργήσουν χωρίς αυτές: «Δίχως τις σπάνιες γαίες, μεγάλο μέρος της σύγχρονης τεχνολογίας θα είχε εντελώς διαφορετική μορφή και πολλές εφαρμογές δεν θα ήταν καν εφικτές. Για παράδειγμα, δεν θα είχε επιτευχθεί η μείωση των διαστάσεων των κινητών τηλεφώνων και των φορητών υπολογιστών»(4). Συνήθως, όσο περισσότερο καινοτόμο είναι ένα βιομηχανικό μοντέλο (πιο ανθεκτικό, πιο ελαφρύ, μικρότερου μεγέθους, «οικοσυμβατό»), τόσο μεγαλύτερη είναι η εξάρτησή του από τις σπάνιες γαίες. Η Ιαπωνία αποτελεί μια κλασική πλέον περίπτωση: μονάχα η συναρμολόγηση των μπαταριών των υβριδικών μοντέλων Prius της Toyota απαιτεί 10.000 τόνους σπάνιων γαιών ετησίως(5). Γενικότερα, η εξάπλωση της «πράσινης» βιομηχανίας θα μπορούσε να οδηγήσει στην αύξηση της ετήσιας παγκόσμιας ζήτησης στους 200.000 τόνους. Για παράδειγμα, στην τουρμπίνα μιας ανεμογεννήτριας μεγάλου μεγέθους συναντάμε αρκετές εκατοντάδες κιλών σπάνιων γαιών.
ΤΟ ΑΠΟΛΥΤΟ ΑΤΟΥ
Βέβαια, αυτές οι ουσίες δεν είναι τόσο «σπάνιες» όσο υπονοεί η ονομασία τους. Σύμφωνα με το US Geological Survey (USGS), το Πεκίνο κατέχει μονάχα το 40% έως 50% των παγκόσμιων αποθεμάτων. Υπάρχουν βεβαιωμένα αποθέματα σπάνιων γαιών σε πολλές χώρες, από τις Ηνωμένες Πολιτείες ώς την Αυστραλία και από τον Καναδά ώς το Καζακστάν ή το Βιετνάμ. Υπό αυτές τις συνθήκες, γιατί η εξασφάλισή τους προκαλεί τόσο μεγάλη ανησυχία, τόσο στην Ιαπωνία όσο και αλλού; Γιατί, το 2010, το 97% των 125.000 τόνων των οξειδίων σπάνιων γαιών που εξορύσσονται στον πλανήτη προέρχονται από την Κίνα. Πρόκειται για ένα σχεδόν απόλυτο μονοπώλιο. Και μάλιστα, μάλλον πρόσφατο.
Από το 1927, οπότε και ανακαλύφθηκαν τα τεράστια κοιτάσματα σπάνιων γαιών στο Μπαγιάν Ομπο, έως και τη δεκαετία του 1960, οι Κινέζοι είχαν ενδιαφερθεί ελάχιστα για το συγκριτικό πλεονέκτημα που διέθεταν. Εκείνη την εποχή, στην εκμετάλλευση αυτών των ορυκτών κυριαρχούσαν οι Ηνωμένες Πολιτείες. Μόλις την περίοδο της διακυβέρνησης της χώρας από τον Ντενγκ Χσιάο Πινγκ κι έπειτα από τον σχεδιασμό του «προγράμματος 863»(6), η Κίνα στράφηκε στην ανάπτυξη μιας μακροπρόθεσμης στρατηγικής προκειμένου να κατακτήσει ηγεμονικό ρόλο σε όλα τα στάδια της επεξεργασίας των σπάνιων γαιών, από την εξόρυξή τους και τον διαχωρισμό τους ώς τη μεταποίησή τους και την παραγωγή ημικατεργασμένων, ενδιάμεσων προϊόντων.
Αποφασιστική σημασία για την επίτευξη αυτού του στόχου είχε η δράση του καθηγητή Ξου Γκουάνγκ Ξιάν(7), του «πατέρα των κινεζικών σπάνιων γαιών». Το 1987 δημιούργησε το πρώτο κινεζικό εργαστήριο, που ήταν αποκλειστικά αφιερωμένο στην εφαρμοσμένη χημεία των σπάνιων γαιών και το οποίο ενίσχυσε τις δυνατότητες του διεθνώς αναγνωρισμένου ερευνητικού Ινστιτούτου του Μπαοτού, που είχε ιδρυθεί το 1963. Την περίοδο 1978-1989, η κινεζική παραγωγή αυξανόταν κατά 40% ετησίως(8) και ξεπέρασε την αμερικανική παραγωγή η οποία είχε αρχίσει να μειώνεται σταδιακά. Στηριζόμενοι σε δύο παράγοντες που τους επέτρεψαν να πωλούν τις σπάνιες γαίες τους σε χαμηλή τιμή επί χρόνια (στα άφθονα αποθέματά τους στην εσωτερική Μογγολία και στην ευκολία της πρόσβασης σε αυτά), οι Κινέζοι οδήγησαν σταδιακά σε ασφυξία τους υπόλοιπους παραγωγούς. Οι τελευταίοι προτίμησαν να εφαρμόσουν τον νόμο των συγκριτικών πλεονεκτημάτων και να εγκαταλείψουν τον τομέα, μέσω της «ανταγωνιστικής» αποεπένδυσης και της μεταφοράς της παραγωγικής δραστηριότητάς τους στην Κίνα.
Η εξαφάνιση των ξένων ανταγωνιστών κατά τη διάρκεια των είκοσι τελευταίων ετών εξηγείται επίσης και από τις ιδιαιτερότητες και τις δυσκολίες που παρουσιάζει ο κλάδος: οι δραστηριότητες του διαχωρισμού και της αξιοποίησης των ουσιών απαιτούν υψηλά κεφάλαια και είναι καταστροφικές για το περιβάλλον. Ειδικότερα, ο διαχωρισμός των σπάνιων γαιών προϋποθέτει τη χρήση χημικών ουσιών που ρυπαίνουν σε εξαιρετικά μεγάλο βαθμό το περιβάλλον και δημιουργεί ραδιενεργά απόβλητα. Η Κίνα υπήρξε η μοναδική χώρα που επέλεξε να αναπτύξει τη μαζική παραγωγή σπάνιων γαιών αγνοώντας τις επιπτώσεις και θυσιάζοντας την υγεία των εργαζομένων στα ορυχεία του Μπαοτού, καθώς και το φυσικό περιβάλλον των γειτονικών περιοχών. Σήμερα, πλέον, η απόρριψη των αποβλήτων της εταιρείας Baotou Steel στον Κίτρινο Ποταμό έχει μετατραπεί σε πρόβλημα γιγάντιων διαστάσεων. Στους εργαζόμενους των ορυχείων παρατηρούνται ιδιαίτερα υψηλά ποσοστά καρκίνου. Ο Κριστιάν Οκάρ, οικονομολόγος του Bureau de Recherches Geologiques et Minieres (Γραφείο Γεωλογικών και Μεταλλευτικών Ερευνών - BRGM) και έγκριτος ειδικός σε αυτά τα ζητήματα, επισημαίνει «την παράδοξη αντίφαση ανάμεσα στη χρήση των σπάνιων γαιών στις ανανεώσιμες μορφές ενέργειας και στις ρυπογόνες μεθόδους παραγωγής τους»(9).
ΠΕΤΡΕΛΑΙΟ ΚΙΝΑΣ
Βέβαια, για την Κίνα όλα αυτά δεν συνιστούν επαρκή λόγο για να εγκαταλείψει τις προσπάθειές της για την ανάπτυξη του κλάδου. Χάρη στα δεκαεπτά μέταλλα, τα οποία ο Ντενγκ Χσιάο Πινγκ είχε αποκαλέσει, ήδη από τη δεκαετία του 1970, «το πετρέλαιο της Κίνας», το Πεκίνο δημιουργεί έναν νέο συσχετισμό δυνάμεων με τους αμερικανούς, τους ιάπωνες ή τους ευρωπαίους πελάτες του, οι οποίοι εξαρτώνται από πολύ σύντομους κύκλους καινοτομίας που «ντοπάρονται» από τις σπάνιες γαίες. Σιγά σιγά, όπως αποδείχθηκε και από την υπόθεση των νήσων Σενκάκου (ή Ντιαόγιου), γίνεται φανερό ότι η υπεροχή του παραγωγού πάνω στον καταναλωτή ενδείκνυται και για εκμετάλλευση σε πολιτικό επίπεδο.
Ορισμένοι εκτιμούν ότι η Κίνα θα μπορούσε να προχωρήσει σταδιακά στον επαναπροσανατολισμό της πολιτικής της στο ζήτημα των σπάνιων γαιών, για να περάσει από μια στρατηγική εξάρτησης των εταίρων της σε μια στρατηγική στραγγαλισμού τους. Σύμφωνα με αυτήν την υπόθεση, το Πεκίνο θα μπορούσε να αρχίσει να περιορίζει σταδιακά τον όγκο των εξαγωγών του, επιδιώκοντας δύο στόχους: αφ' ενός, την άνοδο της τιμής τους ώστε να αποκομίσει σημαντικά κέρδη από το μονοπώλιο, που ουσιαστικά έχει δημιουργήσει (η τιμή ενός τόνου νεοδυμίου έφτανε τις 32.000 δολάρια τον Αύγουστο του 2010, καταγράφοντας αύξηση 60% μέσα σε έναν χρόνο)· και αφ' ετέρου, να διαθέσει τις σπάνιες γαίες της για να επιτύχει την άνοδο της ποιότητας και του επιπέδου της ντόπιας βιομηχανικής παραγωγής.
Γιατί, ενώ μέχρι να αποκτήσει το μονοπώλιο στον κλάδο παρήγε «ακατέργαστες» σπάνιες γαίες ή ημικατεργασμένα ενδιάμεσα προϊόντα, η Κίνα φιλοδοξεί στο εξής να παράγει κατεργασμένα προϊόντα υψηλότερης προστιθέμενης αξίας, με απώτερο στόχο να επιτύχει την πλήρη καθετοποίηση του κλάδου των σπάνιων γαιών. Τα παραπάνω, σε συνδυασμό με το σχεδόν ολοκληρωτικό πάγωμα των εξαγωγών της, θα μπορούσαν να της εξασφαλίσουν σημαντικό στρατηγικό πλεονέκτημα. Μάλιστα, σε αυτήν την περίπτωση, οι περιβαλλοντικές θυσίες στις οποίες έχει υποβληθεί η Κίνα -και τις οποίες, αντίθετα απ' ό,τι ορισμένοι πιστεύουν, η ηγεσία της χώρας διόλου υποτιμάει- θα μπορούσαν να δικαιολογηθούν σε μακροπρόθεσμο επίπεδο, όσο κι αν είναι βέβαια δύσκολο να δικαιολογηθούν με οικονομικά επιχειρήματα παρόμοιες οικολογικές καταστροφές.
Σε αντίθεση με όσα ισχυρίζονται ορισμένες εκθέσεις που δίνουν μεγάλη έμφαση στον βιομηχανικό μακιαβελισμό του Πεκίνου, οι ενέργειες αυτές δεν σχεδιάζονται σε κάθε τους λεπτομέρεια από τα υψηλόβαθμα κομματικά στελέχη της Κεντρικής Επιτροπής του ΚΚΚ. Κι αυτό, γιατί η στρατηγική της ανόδου της ποιότητας και του τεχνολογικού επιπέδου των κινεζικών προϊόντων συμπίπτει με μια έκρηξη της κινεζικής οικονομικής μεγέθυνσης και της εγχώριας κατανάλωσης, που υποχρεώνουν την Κίνα -νωρίτερα και με πολύ πιο πιεστικό τρόπο απ' όσο η ίδια θα επιθυμούσε- να προτιμήσει να τροφοδοτήσει τους ντόπιους βιομήχανους, έτσι ώστε να είναι σε θέση να ανταποκριθεί στη ζήτηση.
Συνεπώς, εξαιτίας ενός συμπλέγματος συμπληρωματικών αιτιών, τόσο εκούσιων (στρατηγική πολιτικής επιρροής, βιομηχανικές φιλοδοξίες) όσο και ακούσιων (αύξηση της εγχώριας κατανάλωσης), η Κίνα έχει όντως μειώσει τις εξαγωγές σπάνιων γαιών της κατά 40% την τελευταία επταετία και ανήγγειλε -τον Ιούλιο του 2010- ότι θα μειωθούν και πάλι κατά 70% τουλάχιστον μέσα στο δεύτερο εξάμηνο του 2010 (στους 8.000 τόνους, έναντι 28.000 τόνων την ίδια περίοδο του προηγούμενου έτους)(10).
Ομως, ακόμα κι αν το επιθυμούσαν, θα ήταν δύσκολο για τους Κινέζους να αυξήσουν την παραγωγή τους ανάλογα με την παγκόσμια ζήτηση. Ετσι εξηγείται το μπλοκάρισμα του ανεφοδιασμού των ξένων πελατών της χώρας, γεγονός που θεωρείται παραβίαση των κανόνων του Παγκόσμιου Οργανισμού Εμπορίου (ΠΟΕ) και προκαλεί σε ολόκληρο τον κόσμο επίσημες διαμαρτυρίες αλλά και την εμφάνιση θεωριών συνωμοσίας.
Ομως οι ανησυχίες των ιαπώνων, των ευρωπαίων και των αμερικανών βιομηχάνων στηρίζονται επίσης και σε αντικειμενικά στοιχεία. Από τον Αύγουστο του 2010, ο κινεζικός κλάδος των σπάνιων γαιών αναδιοργανώνεται με επίκεντρο ορισμένες μεγάλες κρατικές επιχειρήσεις. Η Baotou Steel, η οποία συγκεντρώνει ήδη το 75% της εθνικής παραγωγής, απέκτησε επίσης τον έλεγχο ορισμένων μικρότερων εταιρειών στη νότια Κίνα (για παράδειγμα, της Xinfeng Xinli Rare Earths).
Εκτός από την καλύτερη διαχείριση των περιβαλλοντικών προβλημάτων, επιδιώκεται η εξάλειψη του παράνομου εμπορίου σπάνιων γαιών, το οποίο, σύμφωνα με ορισμένες εκτιμήσεις, ενδέχεται να φτάνει ακόμα και στο ένα τρίτο των ποσοτήτων που εξάγονται κάθε χρόνο από την Κίνα. Ετσι, θα διασφαλιστεί κι άλλο ένα παράπλευρο πλεονέκτημα: καθώς θα ολοκληρωθεί η δημιουργία ενός απόλυτου μονοπωλίου, θα εξαλειφθεί μια σημαντική ρωγμή στο κινεζικό σύστημα εξαγωγών, έτσι ώστε αυτό να ασκεί πολύ μεγαλύτερες πιέσεις στην αγορά των σπάνιων γαιών. Κάποιοι θεωρούν πάντως ότι, καθώς οι ξένοι κατασκευαστές προϊόντων υψηλής ποιότητας και τεχνολογίας δεν θα έχουν πλέον άλλη λύση, θα αναγκαστούν να μεταφέρουν την παραγωγική δραστηριότητά τους στην Κίνα για να αποκτήσουν μόνιμη και σταθερή πρόσβαση στα συστατικά που αποτελούν την πρώτη ύλη των προϊόντων τους. Πολλοί από αυτούς έχουν ήδη προχωρήσει σε τέτοια κίνηση. Σύμφωνα δε με άλλους αναλυτές, υπάρχει κι ένα ακόμα χειρότερο ενδεχόμενο: υποστηρίζουν ότι το Πεκίνο, για να παρατείνει με κάθε θυσία το μονοπώλιό του, ενθαρρύνει τους κινέζους βιομήχανους να αποκτήσουν τον έλεγχο του κεφαλαίου των λιγοστών ξένων εταιρειών που δραστηριοποιούνται σε όλα τα στάδια του κλάδου των σπάνιων γαιών (από τα αυστραλιανά ορυχεία ώς τις καναδικές μεταλλουργικές επιχειρήσεις και τις ευρωπαϊκές επιχειρήσεις μεταποίησης).
Μ' ΕΝΑ ΣΜΠΑΡΟ...
Το 2009, η China Investment Corp απέκτησε το 17% της Teck Resources Ltd, μιας ιδιαίτερα σημαντικής καναδικής μεταλλευτικής επιχείρησης. Στην δε Αυστραλία, στα τέλη του 2009, η κινεζική επιθετικότητα προκάλεσε την έντονη αντίδραση της Καμπέρα, όταν επιχειρήθηκε η απόκτηση του ελέγχου της Lynas Corporation. Βέβαια, αυτό δεν εμπόδισε, την ίδια χρονιά, μια άλλη κινεζική επιχείρηση να εξαγοράσει το 25% ενός τοπικού παραγωγού σπάνιων γαιών, της Arafura Resources Ltd(11).
Ακόμα και το Mountain Pass, το κυριότερο «εν υπνώσει» αμερικανικό κοίτασμα σπάνιων γαιών, λίγο έλειψε να περάσει στα χέρια των Κινέζων. Το 2005, λίγο μετά το κλείσιμο του καλιφορνέζικου ορυχείου, η China National Offshore Oil Corporation (CNOOC) υπέβαλε πρόταση εξαγοράς της αμερικανικής πετρελαϊκής εταιρείας Unocal. Οσο κι αν εκ πρώτης όψεως η συγκεκριμένη εταιρεία δεν έχει καμία σχέση με τις σπάνιες γαίες, στην πραγματικότητα είναι η ιδιοκτήτρια του Mountain Pass, μέσω της Molycorp την οποία εξαγόρασε το 1978. Τελικά, η Unocal παρέμεινε αμερικανική χάρη στον σάλο που προκλήθηκε και στις εντονότατες αντιδράσεις του Κογκρέσου και της κοινής γνώμης που ανησυχούσαν για την ενεργειακή αυτονομία των Ηνωμένων Πολιτειών. Ωστόσο, ελάχιστοι πρόσεξαν εκείνη την εποχή ότι η Κίνα επεδίωκε -και λίγο έλειψε να επιτύχει- «μ' ένα σμπάρο δύο τρυγόνια» (και πετρέλαιο και σπάνιες γαίες).
Γενικότερα, εδώ και μερικά χρόνια παρατηρείται η τάση -και η ικανότητα- της Κίνας να καταστρώνει μια έξυπνη συνολική στρατηγική, η οποία στηρίζεται στις πιέσεις που μπορεί να ασκήσει στην αγορά, στον μεγάλο ορυκτό πλούτο της χώρας, αλλά και στην ισχύ που της προσδίδει η τεράστια κεφαλαιοποίηση του κινεζικού κλάδου, καθώς και το γεγονός ότι σε αυτόν υπάρχει ένα μονάχα κέντρο λήψης των αποφάσεων. Ομως, εκτός από τα υπόλοιπα δυνατά χαρτιά της, το κυριότερο ατού της θα μπορούσε απλούστατα να είναι η απουσία συντονισμού των πολιτικών ενεργειακής αυτονομίας των δυτικών χωρών.
Η αφύπνιση των «βιομηχανικών χωρών» (έκφραση η οποία στις ημέρες μας έχει αποδειχθεί παρωχημένη) αποδεικνύεται ιδιαίτερα οδυνηρή υπόθεση, καθώς μπορεί να αποτελέσει μια ειρωνική παραβολή στην οποία θα ενσαρκώνεται με τον πιο παραστατικό τρόπο η απόλυτη αντίθεση ανάμεσα στη βραχυπρόθεσμη καπιταλιστική λογική και στη μακροπρόθεσμη στρατηγική. Το αμερικανικό παράδειγμα είναι συγκλονιστικό: Μεταξύ 1965 και 1985, οι Ηνωμένες Πολιτείες είχαν τον απόλυτο έλεγχο όλων των σταδίων της παραγωγής των σπάνιων γαιών: η «βάση» (το καλιφορνέζικο ορυχείο του Mountain Pass) τροφοδοτούσε την «κορυφή» (για παράδειγμα, την εταιρεία Magnequench στην Ινδιάνα, θυγατρική της General Motors που παρήγε μόνιμους μαγνήτες νεοδυμίου-σιδήρου-βορίου, οι οποίοι είναι σήμερα αναγκαίοι σε κάθε σύγχρονη αυτοκινητοβιομηχανία). Υστερα, ήρθε η εποχή της ολοένα εντονότερης παρουσίας των Κινέζων στον κλάδο και των πιέσεων που άρχισαν να ασκούν στις τιμές.
Το 1995, καθώς το ντάμπινγκ ολοκληρώνει το έργο του υπονομεύοντας την κερδοφορία της Mountain Pass, η οποία βρίσκεται επιπλέον αντιμέτωπη και με περιβαλλοντικά προβλήματα, δύο κινεζικές εταιρείες συμμαχούν με έναν αμερικανό επενδυτή και υποβάλλουν πρόταση εξαγοράς της Magnequench. Η κυβέρνηση των Ηνωμένων Πολιτειών δίνει τελικά την έγκρισή της για την εξαγορά, υπό τον όρο να διατηρήσουν οι Κινέζοι τις δραστηριότητες της εταιρείας σε αμερικανικό έδαφος για μία πενταετία. Αμέσως μόλις έληξε η προθεσμία, το προσωπικό απολύθηκε και οι εγκαταστάσεις της εταιρείας ξηλώθηκαν για να μεταφερθούν στο Τιαν Ζιν της Κίνας(12). Το παράδειγμα ακολούθησαν κι άλλοι παραγωγοί -Γερμανοί και Ιάπωνες μεταξύ άλλων- οι οποίοι έκλεισαν τα εργοστάσιά τους στην Αμερική και μετέφεραν την παραγωγή τους στον ίδιο προορισμό.
Το 2010, η υπόθεση της Magnequench κατέχει σημαντική θέση στις κινδυνολογικές εκθέσεις των αμερικανικών «κύκλων προβληματισμού» για τις σπάνιες γαίες. Υπενθυμίζεται ότι η επιχείρηση είχε εν μέρει χρηματοδοτηθεί από δημόσια κονδύλια και ότι παρήγαγε τους μαγνήτες με τους οποίους λειτουργεί η τηλεκατευθυνόμενη βόμβα Joint Direct Attack Munition (JDAM) της Boeing. Ομως, με εξαίρεση ορισμένους συνδικαλιστές και στελέχη της τοπικής αυτοδιοίκησης, ελάχιστοι αμφισβητούν τη «λογική» της αγοράς η οποία κατέστησε δυνατή τη διάπραξη αυτού του στρατηγικού λάθους.
Τώρα, το μόνο πράγμα για το οποίο μιλάνε στις Ηνωμένες Πολιτείες είναι οι σπάνιες γαίες. Γιατί, από το 1995, σε αυτή τη δύσκολη εξίσωση προστέθηκε και μια άλλη παράμετρος: η άνοδος της στρατιωτικής ισχύος της Κίνας. Στην Ουάσιγκτον έκανε την εμφάνισή της μια σειρά από μελέτες κι αναλύσεις για τις σπάνιες γαίες· η συχνότητά τους και η σοβαρότητα του κινδύνου που προβάλλουν αυξήθηκαν σημαντικά κατά τη διάρκεια του περασμένου έτους, και μάλιστα πριν από το επεισόδιο των νήσων Σενκάκου. Καθώς το ζήτημα αφορά ιδιαίτερα το Πεντάγωνο, οι επιτελείς τους αφιερώνουν στις σπάνιες γαίες μεγάλο μέρος των μελετών τους για την ανάλυση των προοπτικών, οι οποίες αποσκοπούν στην ευαισθητοποίηση των στελεχών της αμερικανικής κυβέρνησης και των μελών των δύο κοινοβουλευτικών σωμάτων.
ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΣΤΑ ΟΠΛΑ
Ετσι, στον τομέα της άμυνας, το κεφάλαιο 843 του νόμου National Defense Authorization Act για το φορολογικό έτος 2010 προστάζει το Government Accountability Office (GAO- το αντίστοιχο του Γενικού Λογιστηρίου του Κράτους) να διερευνήσει με τη μεγαλύτερη δυνατή ακρίβεια τον ρόλο των σπάνιων γαιών στην αλυσίδα των προμηθειών του υπουργείου Αμυνας.
Ο κατάλογος είναι μακροσκελής(13): τηλεκατευθυνόμενα πυρομαχικά ακριβείας, λέιζερ, συστήματα επικοινωνιών και ραντάρ, αεροναυπηγική, συστήματα νυχτερινής σκόπευσης, δορυφόροι... Μάλιστα, διευρύνεται ολοένα και περισσότερο. Στην παραγωγική διαδικασία ή στις απαιτούμενες πρώτες ύλες της βιομηχανίας οπλικών συστημάτων(14) περιλαμβάνονται σχεδόν πάντα οι σπάνιες γαίες. Το υπουργείο Αμυνας αποκάλυψε ότι τα τελευταία χρόνια παρατηρήθηκε έλλειψη ορισμένων εξαρτημάτων που κατασκευάζονται κυρίως από λανθάνιο, γαδολίνιο, ευρώπιο και δημήτριο, με αποτέλεσμα να προκληθούν καθυστερήσεις σε ορισμένα αμερικανικά προγράμματα παραγωγής οπλικών συστημάτων. Σε μια εμπιστευτική έκθεσή της, η αεροπορία -η οποία εμπλέκεται ιδιαίτερα στη διεξαγωγή μυστικών προγραμμάτων και προγραμμάτων για τις «τεχνολογίες ρήξης»(15) (στις επικοινωνίες ή στα «αόρατα» από τα ραντάρ οπλικά συστήματα)- έχει εκδηλώσει ήδη από το 2003 την ανησυχία της για την εξάρτησή της στον τομέα των μαγνητών μεγάλης ισχύος που κατασκευάζονται από νεοδύμιο. Το 2009, στην έκθεση «Industry Study» που εκπόνησε το Βιομηχανικό Κολέγιο των Ενόπλων Δυνάμεων, καταγράφηκαν όλες οι αναφορές στις σπάνιες γαίες στους τομείς της ναυπηγικής, της αεροναυπηγικής και της παραγωγής οπλικών συστημάτων(16). Οσο για το Ερευνητικό Κέντρο του Στρατού Ξηράς για τους Εξοπλισμούς και το Κέντρο Θαλάσσιου Πολέμου, εκπόνησαν τις δικές τους μελέτες γύρω από την εξάρτηση και για τους τρόπους με τους οποίους μπορεί να αντιμετωπιστεί. Μάλιστα, κάποια περίοδο, το αμερικανικό ναυτικό είχε εξετάσει το ενδεχόμενο να χρηματοδοτήσει την επαναλειτουργία των εγκαταστάσεων του ορυχείου Mountain Pass.
Πριν από λίγες εβδομάδες αναμενόταν η ολοκλήρωση της «μεγάλης έκθεσης» που είχε παραγγείλει το Πεντάγωνο για την αναλυτική καταγραφή των εξαρτήσεων των Ηνωμένων Πολιτειών από τις σπάνιες γαίες στον τομέα των είκοσι τεσσάρων σημαντικότερων οπλικών συστημάτων τους. Η αφύπνιση αυτή είναι καθυστερημένη. Δεν είναι πολύ δύσκολο να φανταστεί κανείς ότι στην Κίνα έχει ανατεθεί η εκπόνηση παρόμοιας «έκθεσης» για την αξιολόγηση των τρόπων που διαθέτει σήμερα η χώρα για την παρεμπόδιση του ανεφοδιασμού των Ηνωμένων Πολιτειών με τα διάφορα συστατικά που είναι αναγκαία για τις τεχνολογίες ρήξης στις οποίες στηρίζεται η αμερικανική στρατιωτική υπεροχή.
Για τα πρόσωπα που λαμβάνουν τις αποφάσεις στο Καπιτώλιο, «η επιθυμία της Κίνας να περιορίσει τις εξαγωγές της θα δημιουργήσει πρόβλημα ανταγωνιστικότητας στις Ηνωμένες Πολιτείες. Αφ' ενός, οφείλουμε να διασφαλίσουμε τον ανεφοδιασμό μας και, αφ' ετέρου, να επιτρέψουμε την ανάπτυξη ορυχείων σπάνιων γαιών στο έδαφός μας. Οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν μπορούν πλέον να εξαρτώνται κατά 100% από τις εισαγωγές από την Κίνα». Τον Μάρτιο, ο Δημοκρατικός βουλευτής του Κολοράντο, Μάικλ Κόφμαν, παρουσίασε πρόταση νόμου με την οποία ζητούσε την επαναλειτουργία ολόκληρου του αμερικανικού κλάδου εκμετάλλευσης των σπάνιων γαιών, καθώς επίσης και τη δημιουργία στρατηγικών αποθεμάτων.
Η πρωτοβουλία μετατράπηκε σε νομοσχέδιο, το Rare Earths and Critical Materials Revitalization Act, το οποίο εξετάζεται αυτή τη στιγμή από το Κογκρέσο. Ωστόσο, παρά την πρόσφατη φρενίτιδα των αναλύσεων στις Ηνωμένες Πολιτείες γύρω από το θέμα, καθώς και τις συζητήσεις περί στρατηγικών αποθεμάτων και ανακύκλωσης των σπάνιων γαιών, η εξάρτηση θα παραμείνει ο κανόνας κατά τη διάρκεια των επόμενων ετών. Σύμφωνα δε με τις εκτιμήσεις, η ανασυγκρότηση του αμερικανικού κλάδου των σπάνιων γαιών, η οποία συνεπάγεται μεγάλες και συνεχείς επενδύσεις, θα απαιτήσει διάστημα δεκαπέντε ετών.
ΟΙ ΑΛΛΕΣ ΑΓΟΡΕΣ
Μια τεχνογνωσία και μια βιομηχανική κουλτούρα μπορούν να χαθούν μέσα σε διάστημα μερικών ετών. Αντίθετα, για να ξαναγεννηθούν απαιτούνται αρκετές δεκαετίες. Πολλές φορές, αυτό οφείλεται στο γεγονός ότι έχει εξατμισθεί η εμπειρία των ανθρώπων που εργάζονται στον κλάδο. Πάντως, στην Αμερική, θα επαναλειτουργήσει τελικά το Mountain Pass, το 2011. Βέβαια, η Toyota αγοράζει σήμερα σπάνιες γαίες από το Βιετνάμ ή από αλλού, χάρη στις μακροπρόθεσμες συνεργασίες που έχει αναπτύξει, ενώ το ιαπωνικό υπουργείο Βιομηχανίας επενδύει σε ορυχεία στο Καζακστάν και στον Καναδά. Αλλά και η γαλλική Rhodia αναπτύσσει τους δεσμούς της με την Αυστραλία, η οποία εμφανίζεται ολοένα περισσότερο ως η εναλλακτική λύση απέναντι στο κινεζικό μονοπώλιο. Ωστόσο, είναι δύσκολο η κρίση να επιτρέψει σε αυτές τις χώρες ή τις εταιρείες να επιχειρήσουν μακροπρόθεσμες επενδύσεις. Εάν δεν υπάρξει έντονος στρατηγικός βολονταρισμός, αποσυνδεδεμένος από τους νόμους της αγοράς, η πραγματικότητα θα είναι διαφορετική: οι αμερικανοί, οι ευρωπαίοι και οι ιάπωνες βιομήχανοι θα εξαρτώνται ολοένα περισσότερο από αυτές τις ουσίες και, συνεπώς, από τις κινεζικές πρώτες ύλες οι οποίες μονοπωλούν το εμπόριο.
Κι η Ευρώπη; Στις 17 Ιουνίου του 2010, μια έκθεση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής έκρουε τον κώδωνα του κινδύνου για την -κρίσιμη για την οικονομία της- κατάσταση στο πεδίο του ανεφοδιασμού της σε δεκατέσσερις πρώτες ύλες. Οι σπάνιες γαίες εμφανίζονταν στις πρώτες θέσεις του καταλόγου. Πώς θα αποφευχθούν τα λάθη του παρελθόντος, θα εξασφαλιστεί μια σχετική αυτονομία του ανεφοδιασμού της Ευρώπης και θα αποτραπεί η μείωση της ανταγωνιστικότητάς της σε στρατηγικούς τομείς; Μακριά από τις νήσους Σενκάκου, στα βάθη της πολιτείας της Ινδιάνα, οι πρώην εργάτες της Magnequench έχουν σίγουρα μια ενδιαφέρουσα άποψη γύρω από το θέμα. 
-----
1. Βλέπε Barthelemy Courmont, «Geopolitique du Japon», Artege, Περπινιάν, Γαλλία, 2010. Βλέπε επίσης «Η Κίνα προβάλλει τις ναυτικές της φιλοδοξίες», «Le Monde diplomatique»-«Κ.Ε.», 23-9-09, http://www.mo nde-diplomatique.gr/spip.php?article235.
2. Keith Bradsher, «Amid tensions, China blocks vital exports for Japan», «The New York Times», 23-9-10.
3. Η ομάδα των σπάνιων γαιών περιλαμβάνει τα δεκαπέντε στοιχεία που ονομάζονται λανθανιδή, από το λανθάνιο (La, 57) έως το λουτέσιο (Lu 71), στα οποία προστίθεται και το ύττριο και το σκάνδιο.
4. Cindy Hurst, «China's rare Earth Elements Industry: what can the West learn?», Institute for the Analysis of Global Security (IAGS), Μάρτιος 2010.
5. Makiko Kitamura και Jason Scott, «Toyota form task force on rare earth metals amid China export bare reports», 29-9-10, www.bloomberg.com
6. Το οποίο και απεκλήθη «Πρόγραμμα έρευνας ανάπτυξης της εθνικής υψηλής τεχνολογίας».
7. Ο Ξου, ο οποίος σπούδασε στο αμερικανικό Πανεπιστήμιο Κολούμπια την περίοδο 1946-1951, θεωρείται εθνικός ήρωας. Τον Ιανουάριο του 2009 βραβεύτηκε με την ανώτατη κρατική διάκριση για την επιστήμη και την τεχνολογία, από τον πρόεδρο Χου Τζιντάο.
8. Cindy Hurst, όπ.π.
9. Συνομιλία με τον Christian Hocquard, η οποία δημοσιεύτηκε στο Actu-Environnement.com, 2 Ιουνίου 2010.
10. Κινεζικό υπουργείο Εμπορίου (www.mofcom.gov.cn) και Bloomberg News, «China cuts rare earth export quota 72%, may spark trade dispute with US», 9-7-10.
11. Οσον αφορά τη Lynas, η κινεζική εταιρεία ήταν η China Non-Ferrous Metal Mining Company. Στην περίπτωση της Arafura, επρόκειτο για την Jiangsu Eastern China Non-Ferrous Metals Investment Co. Βλέπε την ενημερωτική ιστοσελίδα www.australianrareearths.com
12. Jeffrey St. Clair, «The saga of Magnequench», «The Bloomington Alternative», 23-4-06. Οσον αφορά το προφίλ της εταιρείας και τα σημερινά προϊόντα της, βλέπε επίσης www.magnequench.com
13. «Rare earth materials in the defense supply chain», 14 Απριλίου 2010, www.gao.gov
14. Αναφορά του National Defense Stockpile του 2009, η οποία αφορά την προαναφερθείσα έκθεση του Gao.
15. Πρόκειται για καινοτομίες οι οποίες, αντί να βελτιώνουν τις ήδη υπάρχουσες τεχνολογίες, εισάγουν ρήξεις που είναι αρκετά σημαντικές ώστε να οδηγούν στην αντικατάσταση των παλαιότερων τεχνολογιών.
16. www.ndu.edu/icaf/programs/academic/industry/reports/2009
* Υπεύθυνος μελετών στην Compagnie europeenne d'intelligence strategique (CEIS), Παρίσι
12/12/10
----------------
ΣΧΕΤΙΚΑ:

Πέμπτη, 2 Αυγούστου 2012

Σπάνιες Γαίες και εφαρμογές

Ν. Λυγερός (OPUS)
Για το Λανθάνιο:
- Για την αποθήκευση υδρογόνου το κράμα LaNi5 σε μορφή αφρού, απορροφά 400 φορές τον όγκο τους.
- Για καταλύτη κινητήρα βενζίνης, το La Pb Mn O3 εφαρμοσμένο στο οξείδιο του Λανθανίου είναι πιο οικονομικό από το λευκόχρυσο και το παλλάδιο που χρησιμοποιούνται τώρα.



Για το Δημήτριο:

- Για την εξάτμιση αυτοκινήτου, χρησιμοποιείται για να μειώσει τις τοξικές εκπομπές των Diesel.

Για το Πρασεοδύμιο:

- Στοιχείο καταλύτη στη βιομηχανία του πετρελαίου.
- Για μαγνητικό πεδίο, σε κράμα με το κοβάλτιο και σε αντικατάσταση του σαμαρίου.

Για το Νεοδύμιο:

- Για τα ηλεκτρικά αυτοκίνητα και τις γεννήτριες μερικών υβριδικών οχημάτων.
- Στοιχείο καταλύτη σε βιομηχανία του πετρελαίου.

Για το Προμήθιο:

- Για το διάστημα, υπάρχουν μελέτες για τη χρήση ως πηγή θερμότητας και ηλεκτρισμού.

Για το Σαμάριο:

- Για μαγνητικό πεδίο, σε κράμα με το κοβάλτιο.
- Για την ηλεκτρονική, χρησιμεύει σε κεραμικούς πυκνωτές.
- Για πυρηνικούς αντιδραστήρες, απορροφά αποτελεσματικά τα νετρόνια.

Για το Ευρώπιο:

- Για πυρηνικά υποβρύχια, χρήσιμο στις μπάρες ελέγχου.

Για το Γαδολίνιο:

- Για τα κράματα με ατσάλι και χρώμιο για βελτίωση της σκληρότητας.
- Για τα λέιζερ και είναι σε μελέτες λέιζερ με ακτίνες Χ.
- Για υπεραγώγιμα κράματα.
- Για πυρηνικούς αντιδραστήρες, ως απορροφητής νετρονίων.

Για το Τέρβιο:

- Για τις οθόνες με ακτίνες Χ, είναι ένα από τα καλύτερα στοιχεία.
- Για την κυψέλη καυσίμου, λειτουργεί ως σταθεροποιητής.

Για το Δυσπρόσιο:

- Για την αεροναυτική, το βάζουμε σε κράματα.
- Για μαγνητικό πεδίο, σε κράμα.
- Προστασία ενάντια στις ακτίνες Χ.
- Για τους μαγνητο-οπτικούς δίσκους, υλικό εγγραφής.

Για το Όλμιο:

- Για υπεραγώγιμα κράματα.
- Για μαγνητικό πεδίο.
- Για λέιζερ.

Για το Έρβιο:

- Για την πυρηνική ιατρική.
- Κράματα με βανάδιο.
- Για πυρηνικούς αντιδραστήρες.
- Ιατρικά λέιζερ.

Για το Θούλιο:

- Ελάχιστες εφαρμογές λόγω κόστους.

Για το Υτέρβιο:

- Για κράμα με ατσάλι.
- Για κρυστάλλους για λέιζερ.
- Υπεραγωγός σε κράμα.

Για το Λουτέτσιο:

- Σπάνιες εφαρμογές λόγω κόστους.
 

-----------------------
ΣΧΕΤΙΚΟ:

Σάββατο, 28 Ιουλίου 2012

Οι σπάνιες γαίες και ο ρόλος της Κίνας

Η Ευρώπη εξαρτάται από τις εισαγωγές σχεδόν όλων των μετάλλων σπάνιων γαιών. Παρόλο που πολλά τέτοια μέταλλα βρίσκονται σε αφθονία στον πλανήτη, είναι συχνά διασκορπισμένα και η πρόσβαση σε αυτά δεν είναι εύκολη. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει το γεγονός ότι η Κίνα ελέγχει πάνω από το 90% της παγκόσμιας αγοράς.
Η Κίνα θα τηρήσει τις αποφάσεις του Παγκόσμιου Οργανισμού Εμπορίου (ΠΟΕ) που διεξάγει έρευνα για τις πολιτικές της στον τομέα των σπάνιων γαιών, αλλά θα συνεχίσει να ενισχύει τον έλεγχο της βιομηχανίας της στον εν λόγω τομέα, τόνισε στις 25 Ιουλίου εκπρόσωπος του κινεζικού υπουργείου βιομηχανίας.

Ό, τι και να αποφασίσει ο ΠΟΕ, τόνισε, «η κινεζική κυβέρνηση θα πρέπει να μπορεί να διατηρήσει ορθολογικά τους πόρους των σπάνιων γαιών της, και πρέπει να διασφαλίσει ότι οι αυτές οι σπάνιες πρώτες ύλες θα συνεισφέρουν περισσότερο στην ανθρωπότητα στο πλαίσιο της περιβαλλοντικής προστασίας και της βιώσιμης ανάπτυξης».
Πρόσθεσε δε ότι το Πεκίνο θα συνεχίσει να πατάσσει την παράνομη παραγωγή, τη χρήση ξεπερασμένης τεχνολογίας και την εδραίωση της παραγωγής από μεγάλες κρατικές εταιρείες.
Ο ΠΟΕ επιβεβαίωσε ότι θα προβεί σε σύσταση μιας ομάδας που θα εξετάσει τα αιτήματα της ΕΕ, της Ιαπωνίας και των ΗΠΑ αναφορικά με τις κινεζικές μειώσεις στις εξαγωγές σπάνιων γαιών, μιας ομάδας 17 στοιχείων που χρησιμοποιούνται σε αναπτυγμένες τεχνολογίες για την άμυνα, τα ηλεκτρονικά είδη και τη βιομηχανία ανανεώσιμων πηγών ενέργειας.
Η Κίνα παράγει πάνω από το 90% της παγκόσμιας παραγωγής των 17 σπάνιων γαιών. Οι τρεις ενδιαφερόμενες δυνάμεις (ΕΕ, Ιαπωνία και ΗΠΑ) κατηγόρησαν το Πεκίνο ότι προσπαθεί να ρίξει τις τιμές για τους εγχώριους παραγωγούς και να πιέσει τις ξένες εταιρείες να μεταφέρουν τις λειτουργίες τους στην Κίνα. ΕΕ και ΗΠΑ λένε ότι αυτό βλάπτει τους παραγωγούς και τους καταναλωτές τους, καθώς οι ξένες εταιρείες πληρώνουν για τις σπάνιες γαίες μέχρι και τα διπλάσια από ό,τι οι κινεζικές εταιρείες.
Ο Zhu τόνισε ότι διάφορες ξένες εταιρείες, πολλές εκ των οποίων έχουν σημαντικά δικά τους αποθέματα σπάνιων γαιών, αποφεύγουν να αναγνωρίσουν την περιβαλλοντική ζημία που προκαλεί η παραγωγή σπάνιων γαιών και ότι «καταδικάζουν αδικαιολόγητα» τις πολιτικές της Κίνας.
Τον Μάρτιο, η Κίνα χαρακτήρισε τα παράπονα εναντίον ως αδικαιολόγητα, υποστηρίζοντας ότι ελέγχει το 90% της παγκόσμιας παραγωγής μόνο και μόνο επειδή οι άλλες χώρες έχουν εδώ και πολύ καιρό κλείσει τις δικές τους εγκαταστάσεις επεξεργασίας σπανίων γαιών, λόγω των περιβαλλοντικών προβλημάτων που αυτές δημιουργούσαν.

Ποιες είναι – που χρησιμεύουν
Στη Χημεία σπάνιες γαίες καλούνται τα μέταλλα (χημικά στοιχεία) τα οξείδια των οποίων είναι γαιώδους μορφής και κλήθηκαν έτσι λόγω της εξαιρετικής σπανιότητάς τους. Αυτά τα μέταλλα λέγονται και λανθανίδες εκ του ονόματος του πρώτου στοιχείου της κατηγορίας αυτών στον Περιοδικό πίνακα. Παρουσιάζουν σχεδόν τις ίδιες φυσικές και χημικές ιδιότητες.
Στην κατηγορία αυτή υπάγονται τα ακόλουθα χημικά στοιχεία που μόνο για λόγους ευκολίας υποδιαιρούνται σε τρεις υποομάδες:
  • 1η Υποομάδα: Λανθάνιο, Δημήτριο, Πρασεοδύμιο, Νεοδύμιο, Προμήθιο και Σαμάριο. Κύριες πηγές των στοιχείων αυτής της υποομάδας είναι τα ορυκτά: ο μοναζίτης, ο τσερίτης και ο αλλανίτης.
  • 2η Υποομάδα: Ευρώπιο, Γαδολίνιο και Τέρβιο. Κύριες πηγές των στοιχείων αυτής της υποομάδας είναι τα ορυκτά: σαμαρσκίτης και μερικά είδη ξενοτίμου.
  • 3η Υποομάδα: Δυσπρόσιο, Όλμιο, Ύτριο, Έρβιο, Θούλιο, Υτέρβιο και Λουτέτσιο. Κύριες πηγές των στοιχείων αυτής της υποομάδας είναι τα ορυκτά: γαδολινίτης, ξενότιμο, ευξενίτης και φεργκουσονίτης.
Εκ των παραπάνω μετάλλων: το λανθάνιο, το δημήτριο και το νεοδύμιο δεν είναι σχετικά τόσο σπάνια σε αντίθεση με το ευρώπιο, το τέρβιο και το θούλιο που είναι εξαιρετικά σπάνια.
Τα ορυκτά, στα οποία απαντώνται οι σπάνιες γαίες ή λανθανίδες εντοπίζονται κυρίως στην Κίνα, την Νορβηγία, τις ΗΠΑ, τη Βραζιλία, την Ινδία και την Αυστραλία.
Χρησιμοποιούνται στους καταλυτικούς μετατροπείς των αυτοκινήτων, στην καταλυτική πυρόλυση (cracking catalysts) κατά τη διύλιση πετρελαίου, στην τεχνολογία έγχρωμης τηλεόρασης και flat panel displays (κινητά τηλέφωνα, φορητά DVD, και φορητούς υπολογιστές), στους μόνιμους μαγνήτες και στις επαναφορτιζόμενες μπαταρίες για υβριδικά και ηλεκτρικά οχήματα, γεννήτριες και για ανεμογεννήτριες, και πολλές ιατρικές συσκευές.
Υπάρχουν επίσης σημαντικές αμυντικές εφαρμογές, όπως σε συστήματα καθοδήγησης πυραύλων, στην αντιπυραυλική άμυνα, στους δορυφόρους και σε συστήματα επικοινωνίας.
Η παγκόσμια ζήτηση για σπάνιων γαιών εκτιμάται σε 136.000 τόνους ανά έτος, με την παγκόσμια παραγωγή περίπου 133.600 τόνων το 2010.
Η διαφορά καλύπτεται από τα προεξορυγμένα αποθέματα. Η παγκόσμια ζήτηση αναμένεται να αυξηθεί σε τουλάχιστον 185.000 τόνους ετησίως μέχρι το 2015.
Συντάχθηκε με στοιχεία από το EurActiv.gr, el.wikipedia.org & www.oryktosploutos.net (φωτ. www.earthtimes.org)
27/7

Οι νεκροί Έλληνες στα μακεδονικά χώματα σάς κοιτούν με οργή

«Παριστάνετε τα "καλά παιδιά" ελπίζοντας στη στήριξη του διεθνή παράγοντα για να παραμείνετε στην εξουσία», ήταν η κατηγορία πο...